Czym jest Niebieska Karta?

W powszechnym rozumieniu Niebieska Karta traktowana jest jako swego rodzaju dokument, który „wydawany” jest osobom dopuszczającym się przemocy wobec najbliższych osób. Interpretacja ta jest jednak zbyt ogólna. Zgodnie bowiem z zarządzeniem nr 162 wydanym przez Komendanta Głównego Policji dnia 18 lutego 2008 roku w sprawie metod i form wykonywania przez Policję zadań w związku z przemocą w rodzinie w ramach procedury „Niebieskiej Karty” przez procedurę Niebieskiej Karty należy rozumieć ogół czynności podejmowanych i realizowanych przez Policję w związku z uzasadnionym podejrzeniem zaistnienia przemocy w rodzinie. Ofiarą przemocy w rozumieniu tych przepisów jest natomiast każda osoba dotknięta negatywnymi działaniami ze strony innego członka rodziny.

Powyższe zostało potwierdzone także w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, z tym, że w jej ramach poszerzono krąg osób uprawnionych do podejmowania działań w zakresie przemocy domowej o przedstawicieli jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, Gminne Komisje Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, a także instytucje oświaty i ochrony zdrowia. Na mocy przepisów tejże ustawy wszystkie podmioty, które posiadają informację o przemocy w rodzinie muszą realizować zasadę współpracy i wzajemnego przekazywania informacji.

Procedura Niebieskiej Karty- krok po kroku

Pierwszym etapem procedury Niebieskiej Karty jest wypełnienie formularza oznaczonego jako Niebieska Karta A. Czynności tej dokonuje policjant, pracownik domu pomocy społecznej, przedstawiciel gminnej komisji ds. rozwiązywania problemów alkoholowych, pracownik oświaty lub ochrony zdrowia. Dokument taki zawiera: dane osoby, co do której istnieje podejrzenie, że jest ofiarą przemocy, szczegóły dotyczące zgłoszenia, dane osoby podejrzewanej o stosowanie przemocy i wywiad na jej temat,  opis stosowanej przemocy, charakterystykę zachowań ofiary i sprawcy, dane ewentualnych świadków oraz opis działań podjętych przez policję, jeśli to jej przedstawiciele wypełniają taki formularz. Wypełniony formularz jest przekazywany przewodniczącemu zespołu interdyscyplinarnego.

Drugi krok to wypełnienie formularza Niebieska Karta B przez członków zespołu interdyscyplinarnego. Niebieska Karta B to pouczenie dla osób dotkniętych przemocą, które zawiera bardzo szczegółowy opis tego, czym jest przemoc w rodzinie, kto może być jej ofiarą oraz jakie mogą być jej formy. Dokument ten zawiera również charakterystykę obowiązków policji po otrzymaniu zgłoszenia o przemocy oraz listę przestępstw, za które polskie prawo ściga sprawców. Największe znaczenie praktyczne dla ofiar może mieć jednak lista instytucji i ośrodków, do których może zgłosić się osoba doświadczająca przemocy.

Kolejnym krokiem jest wypełnienie formularza Niebieska Karta C przez członków zespołu interdyscyplinarnego. Pierwsza część tego druku dotyczy weryfikacji danych ofiary przemocy i sprawcy nadużyć. Druga natomiast to opis diagnozy sytuacji osoby dotkniętej przemocą. Powołany zespół interdyscyplinarny zobowiązany jest do zapoznania się m.in. z sytuacja rodzinną, mieszkaniową, zawodową oraz zdrowotną takiej osoby. Działania te mają pomóc w ustaleniu indywidualnego planu pomocy dla osoby doświadczającej przemocy. Formularz Niebieska Karta C zawiera także miejsce na notatki z monitorowania sytuacji ofiary przemocy oraz weryfikacji planu.

Niebieska Karta D również jest wypełniana przez członków zespołu interdyscyplinarnego, jednak dotyczy osoby, wobec której istnieje podejrzenie stosowania przemocy. Dokument ten zawiera dane takiej osoby oraz wnioski z wywiadu dotyczącego stosowania przemocy wobec najbliższych, problemów alkoholowych oraz działań, które zostały podjęte wobec takiej osoby.

Zespół Interdyscyplinarny

Wspominany powyżej zespół interdyscyplinarny jest formą działań na rzecz przeciwdziałania przemocy w rodzinie podejmowanych przez gminę. Jest powoływany przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, a w jego skład wchodzą przedstawiciele m.in. jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, Policji, oświaty, ochrony zdrowia, ale również kuratorzy, a nawet prokuratorzy. Do jego zadań należy w szczególności diagnozowanie problemu przemocy w rodzinie na terenie gminy, podejmowanie działań w środowisku zagrożonym przemocą mających na celu przeciwdziałanie jej, inicjowanie działań w stosunku do osób stosujących przemoc, a także rozpowszechnianie informacji o instytucjach i osobach udzielających pomocy ofiarom przemocy.

Co daje Niebieska Karta?

Wszczęcie procedury Niebieskiej Karty nie jest równoznaczne ze złożeniem zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa, a zatem nie daje podstawy do wszczęcia postępowania karnego. Jest to jednak pierwszy sygnał świadczący o problemach danej rodziny i konieczności otoczenia jej członków opieką. Niebieska Karta może być jednak ważnym dowodem w sprawie stosowania przemocy przez jednego z członków rodziny oraz w sprawie o rozwód.

Zakończenie procedury Niebieskiej Karty

Zakończenie procedury Niebieskiej Karty może nastąpić wyłącznie w trzech przypadkach. Po pierwsze, gdy przemoc w rodzinie ustanie i uzasadnionym staje się przypuszczenie o zaprzestaniu jej dalszego stosowania. Po drugie, gdy zostanie zrealizowany indywidualny plan pomocy lub gdy w toku prowadzonych czynności zapadnie rozstrzygnięcie o braku zasadności podejmowania działań (to znaczy, gdy zespół interdyscyplinarny stwierdzi, że w danej rodzinie nie dochodzi do przemocy). Zaprzestanie stosowania wobec danej rodziny procedury Niebieskiej Karty wymaga udokumentowania w postaci stosownego protokołu, o którego treści zawiadamiane są osoby, których sprawa dotyczy. Bez tej czynności procedura nie może być zakończona. Co ważne, procedury Niebieskiej Karty nie może odwołać ani cofnąć osoba, która zgłosiła fakt przemocy.  Związane jest to z jak największą ochroną ofiary przed zastraszeniem ze strony oprawcy.