Rękojmia za wady w umowie sprzedaży

Rękojmia to powszechnie stosowany mechanizm ochrony kupującego w polskim prawie cywilnym. Stanowi ona bardzo użyteczne rozwiązanie dla każdego nabywcy, który odkryje, że zakupiony przez niego produkt posiada usterki techniczne lub wady natury prawnej. Choć kupujący dysponują również innymi formami ochrony (np. gwarancją), to rękojmia często okazuje się dla nich najkorzystniejszym wyborem.

W obecnym stanie prawnym funkcjonują dwie ustawy regulujące tą materię:

  • Kodeks cywilny – przepisy k.c. stosujemy w relacji konsument-konsument (C2C) oraz przedsiębiorca-przedsiębiorca (B2B), mamy do czynienia z klasyczną rękojmią
  • ustawa z dnia 30.05.2014 r. o prawach konsumenta – przepisy tej ustawy stosujemy w relacji przedsiębiorca-konsument (B2C), w tej sytuacji dochodzimy roszczeń w przypadku „braku zgodności towaru z umową”.

Warto odróżnić zgłoszenie wady z tytułu rękojmi od prawa do zwrotu towaru zakupionego przez internet. W przypadku umów zawieranych na odległość (np. w e-sklepie), konsument ma prawo zwrócić pełnowartościowy, niewadliwy produkt w ciągu 14 dni bez podawania przyczyny. Rękojmia i roszczenie z braku zgodności towaru z umową służą natomiast ochronie w sytuacji, gdy zakupiony towar okazał się uszkodzony lub niezgodny z umową.

Rozróżnienie wad: fizyczne i prawne

Według Kodeksu cywilnego, wady sprzedawanego przedmiotu dzielą się na dwie kategorie: fizyczne oraz prawne.

Wada fizyczna występuje wtedy, gdy nabyta rzecz nie jest zgodna z postanowieniami zawartej umowy. Z taką niezgodnością mamy do czynienia m.in. wtedy, gdy:

  • produkt nie posiada właściwości, które powinien mieć z racji swojego przeznaczenia lub ustalonego w umowie celu;
  • towar pozbawiony jest cech, które sprzedawca wcześniej gwarantował;
  • przedmiot nie nadaje się do specyficznego celu, o którym nabywca informował przy zakupie, a sprzedający nie zgłosił do tego żadnych przeciwwskazań.

Z kolei wada prawna dotyczy statusu własnościowego przedmiotu. Mamy z nią do czynienia, gdy zakupiona rzecz jest w rzeczywistości własnością kogoś innego, jest obciążona prawami osób trzecich lub gdy organy państwowe (na mocy wyroku lub decyzji) nałożyły ograniczenia na korzystanie z tego przedmiotu. Jeśli przedmiotem transakcji jest określone prawo, wada prawna może polegać po prostu na tym, że prawo to w ogóle nie istnieje. W życiu codziennym wadą prawną będzie na przykład sprzedaż ukradzionego telefonu, sprzedający nie jest właścicielem przedmiotu, wobec czego nie może przenieść jego własności.

Kiedy powstaje wada, a odpowiedzialność sprzedawcy?

W procesie reklamacyjnym niezwykle ważne jest ustalenie momentu powstania wady. Sprzedający ponosi odpowiedzialność tylko i wyłącznie wtedy, gdy usterka istniała w chwili przekazania przedmiotu kupującemu (przejścia odpowiedzialności) lub gdy przyczyna tej usterki tkwiła w produkcie już w tamtym momencie. Jeżeli problem pojawi się już po odebraniu np. po odpakowaniu telefonu z oryginalnie zabezpieczonego pudełka kupujący rozbija szybkę w telefonie, wtedy sprzedawca nie odpowiada za tak powstałą usterkę.

Kwestia ciężaru dowodu

W klasycznym ujęciu prawa cywilnego (zgodnie z przepisem art. 6 Kodeksu cywilnego) obowiązek udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która chce z tego faktu wywodzi skutki prawne. Zatem ten, kto opiera swoje żądania na konkretnej sytuacji, musi tę sytuację udowodnić przed sądem.

W przypadku rękojmi kwestie dowodowe kształtują się inaczej, gdyż w relacji z konsumentem to sprzedawca musi wykaza

, że wada powstała po wydaniu rzeczy, zwłaszcza w razie przypadkowego uszkodzenia. Prawo wprowadza tu korzystne dla kupujących domniemania. Zgodnie z przepisem art. 43c ustawy o prawach konsumenta, jeżeli w ciągu dwóch lat od odebrania towaru ujawni się wada tego towaru, domniemywa się, że wada lub jej przyczyna istniała już w momencie zakupu. Aby sprzedawca mógł uniknąć odpowiedzialności, musi udowodni

, że było inaczej, co w praktyce niemal zawsze wiąże się z koniecznością powołania biegłego specjalisty w danej dziedzinie.

Czy rękojmię można anulować w umowie?

Sytuacja zależy od statusu kupującego. W relacjach z konsumentem całkowite wyłączenie rękojmi jest prawnie zabronione. Wynika to z ochrony konsumenta przez prawodawcę. Natomiast w transakcjach biznesowych (pomiędzy dwoma przedsiębiorcami) strony mają swobodę i mogą umownie zrezygnować z przepisów o rękojmi. W tej sytuacji prawodawca zakłada „równość broni” przedsiębiorców oraz to, że działają oni racjonalnie i są świadomi swoich działań jako podmioty profesjonalne.

Prawa przysługujące kupującemu

Jeśli towar jest wadliwy, kupujący ma do wyboru różne roszczenia: naprawy przedmiotu, wymiany przedmiotu, żądanie obniżenia ceny lub całkowite odstąpienie od umowy. W pierwszej kolejności jeśli jest to możliwe dochodzi do naprawy rzeczy lub jej wymiany na nową, dopiero w przypadku niemożliwości spełnienia roszczenia przez sprzedającego lub gdyby wiązało się dla niego z nadmiernymi kosztami możliwe jest dochodzenie obniżenia ceny lub odstąpienie od umowy.

Obniżenie ceny

Kupujący wskazuje kwotę, o którą powinna zostać zmniejszona pierwotna cena towaru. Sprzedawca musi wypłacić tę różnicę. Przykładem może być żądanie zwrotu równowartości kosztów naprawy usterki w zakupionym pojeździe.

Odstąpienie od umowy

Odstąpienie od umowy powoduje anulowanie transakcji. Sprzedający oddaje pełną kwotę, a kupujący zwraca wadliwy przedmiot. Należy jednak pamięta

, że odstąpienie od umowy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wad o charakterze istotnym.

Czas na reakcję sprzedawcy i przedawnienie

Złożenie przez kupującego żądania wymiany towaru, naprawy lub oświadczenia o obniżeniu ceny uruchamia zegar dla sprzedawcy, który ma 14 dni na udzielenie odpowiedzi. Brak odpowiedzi w tym terminie jest równoznaczny z zaakceptowaniem roszczeń klienta.

Sama odpowiedzialność z tytułu rękojmi (dla B2B i C2C) jest ograniczona czasowo do 2 lat w przypadku rzeczy ruchomych i 5 lat dla nieruchomości. Z kolei w relacjach konsumenckich (B2C), sprzedawca ponosi odpowiedzialność za brak zgodności towaru z umową, jeżeli wada ujawni się w ciągu dwóch lat od momentu dostarczenia towaru. Co istotne po nowelizacji ustawy o prawach konsumenta przepisy nie narzucają już kupującemu sztywnego terminu na samo zgłoszenie wady od chwili jej zauważenia. Najważniejsze aby usterka ujawniła się w dwuletnim oknie odpowiedzialności sprzedawcy.

Rękojmia i prawa konsumenta – najważniejsze informacje w pigułce

  • Dwa reżimy prawne:

    • Relacje B2B (przedsiębiorca-przedsiębiorca) i C2C (osoba prywatna-osoba prywatna) reguluje Kodeks cywilny – klasyczna rękojmia.
    • Relacje B2C (przedsiębiorca-konsument) reguluje Ustawa o prawach konsumenta -odpowiedzialność za brak zgodności towaru z umową.
  • Rodzaje wad:

    • Fizyczna: towar jest uszkodzony, nie działa jak powinien, nie zgadza się z opisem lub nie nadaje się do celu o którym nabywca informował sprzedawcę.
    • Prawna: sprzedany przedmiot należy do kogoś innego, jest obciążony prawami osób trzecich lub gdy organy państwowe nałożyły na przedmiot ograniczenia
  • Hierarchia roszczeń konsumenta: W pierwszej kolejności możesz żądać naprawy lub wymiany. Dopiero gdy to zawiedzie, wada jest istotna lub wymiana/naprawa jest niemożliwa, możesz żądać obniżenia ceny lub odstąpienia od umowy (zwrotu pieniędzy).
  • Domniemanie wady (B2C): Jeśli wada ujawni się w ciągu 2 lat od zakupu, prawo z góry zakłada, że jej przyczyna istniała już w momencie wydania towaru. To sprzedawca musi udowodni
  • , że uszkodziłeś sprzęt (np. powołując rzeczoznawcę).
  • Okres odpowiedzialności sprzedawcy: Wynosi 2 lata dla rzeczy ruchomych (np. telefon, samochód) oraz 5 lat dla nieruchomości.
  • Czas na zgłoszenie: Przepisy nie narzucają już kupującemu sztywnego terminu na samo zgłoszenie wady od chwili jej zauważenia. Kluczowe jest, aby usterka ujawniła się w trakcie trwania dwuletniego (lub pięcioletniego) okresu odpowiedzialności sprzedawcy.
  • Czas na odpowiedź: Sprzedawca ma 14 dni na ustosunkowanie się do Twojego żądania (wymiany, naprawy, obniżenia ceny lub odstąpienia od umowy). Brak odpowiedzi w tym czasie oznacza automatyczne uznanie roszczenia.