Wyrok TK dotyczącego służebności przesyłu

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r. w sprawie służebności przesyłu (sygn. akt P 10/16)

Służebność przesyłu stanowi jedną z instytucji prawa cywilnego, która umożliwia przedsiębiorstwom przesyłowym korzystanie z cudzej nieruchomości w zakresie niezbędnym do eksploatacji urządzeń infrastruktury technicznej takich jak linie energetyczne, gazociągi czy sieci telekomunikacyjne.

Instytucja ta została wprowadzona do polskiego porządku prawnego dopiero w 2008 r. poprzez dodanie do Kodeksu cywilnego przepisów art. 305¹-305⁴. W praktyce sądowej pojawiły się jednak spory dotyczące możliwości nabycia przez przedsiębiorstwa przesyłowe prawa odpowiadającego treścią służebności przesyłu jeszcze przed wejściem w życie powyższych przepisów.

Kwestię tę rozstrzygnął wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r. wydany w sprawie o sygnaturze akt P 10/16.

Przedmiot rozstrzygnięcia

Trybunał Konstytucyjny w odpowiedzi na pytania prawne Sądów Rejonowych w Grudziądzu i Brodnicy, badał zgodność z Konstytucją przepisów Kodeksu Cywilnego dotyczących możliwości zasiedzenia przez przedsiębiorcę przesyłowego (np. Orlen, TAURON) służebności odpowiadającej treścią służebności przesyłu przed wprowadzeniem tej instytucji do Kodeksu Cywilnego.

W praktyce oznaczało to, że przedsiębiorstwa przesyłowe mogły twierdzić

, że nabyły prawo do korzystania z nieruchomości w drodze zasiedzenia, co w praktyce wyłączało możliwość dochodzenia wynagrodzenia za okres po upływie terminu zasiedzenia.

Stanowisko Trybunału Konstytucyjnego

Trybunał Konstytucyjny uznał, że przepisy art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 kodeksu cywilnego, rozumiane w sposób umożliwiający nabycie takiej służebności przed 2008 r., są niezgodne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu wskazano, że:

1. służebność przesyłu została wprowadzona do systemu prawa dopiero w 2008 r.,
2. wcześniejsza praktyka orzecznicza polegała na stosowaniu konstrukcji służebności gruntowej w sposób odpowiadający treści służebności przesyłu,
3. prowadziło to w istocie do stworzenia nowego ograniczonego prawa rzeczowego bez wyraźnej podstawy ustawowej.

Zdaniem Trybunału takie działanie narusza konstytucyjną zasadę ochrony prawa własności oraz zasadę pewności prawa, gdyż rozszerzające rozumienie przepisów wówczas istniejących wpływało na pewność co do prawa własności właścicieli gruntów.

Znaczenie wyroku dla właścicieli nieruchomości

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma istotne znaczenie dla niektórych właścicieli nieruchomości, na których znajdują się urządzenia przesyłowe. Możliwe staje się bowiem podważenie twierdzeń przedsiębiorców przesyłowych o zasiedzeniu służebności odpowiadającej treścią służebności przesyłu. Wyrok podważył dotychczasową praktykę przedsiębiorców przesyłowych polegająca na doliczaniu okresu korzystania z nieruchomości sprzed 2008 r. do biegu zasiedzenia służebności przesyłu. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego zasiedzenie w konsekwencji zakwestionowane zostało doliczanie okresu sprzed 2008 r. do biegu zasiedzenia służebności przesyłu. Mając na uwadze fakt, że termin zasiedzenia wynosi – w przypadku istnienia dobrej woli 20 lat, a w przypadku złej woli 30 lat, przedsiębiorca przesyłowy może zasiedzieć służebność przesyłu dopiero odpowiednio 3 sierpnia 2028 r. lub 3 sierpnia 2038 r. Kluczowe będzie jak Sądy w praktyce podejdą do rozumienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Jakie roszczenia mogą przysługiwać właścicielom nieruchomości?

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r. może w praktyce otworzyć drogę do dochodzenia przez właścicieli nieruchomości różnych roszczeń wobec przedsiębiorstw przesyłowych.

Dotyczy to przede wszystkim sytuacji, w których na działce znajdują się urządzenia infrastruktury przesyłowej, takie jak linie energetyczne, słupy, gazociągi lub inne sieci techniczne, a przedsiębiorstwo przesyłowe korzysta z nieruchomości bez odpowiedniego tytułu prawnego. Kluczowe jest ustalenie jak sytuacja faktyczna uregulowana jest w księdze wieczystej nieruchomości.

Właściciele nieruchomości mogą rozważyć różne sposoby dochodzenia roszczeń, które zostaną przedstawione w dalszej części artykułu.

Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości

Jednym z najczęściej podnoszonych roszczeń jest żądanie zapłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości.

Jeżeli przedsiębiorstwo przesyłowe korzysta z cudzej nieruchomości bez umowy lub bez ustanowionej służebności przesyłu, właściciel może domagać się zapłaty odpowiedniego wynagrodzenia za okres korzystania z gruntu.

W praktyce roszczenie to może obejmować nawet wiele lat wstecz, jeżeli przedsiębiorstwo nie było w stanie wykazać skutecznego nabycia prawa w drodze zasiedzenia – co zostało utrudnione przez wydany wyrok TK.

Ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem

Właściciel nieruchomości może również wystąpić z wnioskiem o ustanowienie służebności przesyłu za odpowiednim wynagrodzeniem.

Zgodnie z przepisami Kodeksu Cywilnego sąd może ustanowić taką służebność, jeżeli przedsiębiorstwo przesyłowe korzysta z nieruchomości w celu eksploatacji urządzeń przesyłowych. Właścicielowi przysługuje wówczas wynagrodzenie za ustanowienie służebności oraz za ograniczenie możliwości korzystania z nieruchomości. (art. 305² Kodeksu Cywilnego)

Odszkodowanie za ograniczenie możliwości korzystania z działki

W niektórych sytuacjach możliwe jest także dochodzenie odszkodowania za szkody wynikające z posadowienia urządzeń przesyłowych.

Może to dotyczyć w szczególności:

• obniżenia wartości nieruchomości,
• ograniczenia możliwości zabudowy działki,
• utrudnień w korzystaniu z nieruchomości.

Roszczenia takie mogą być dochodzone w sytuacji, gdy infrastruktura przesyłowa znacząco wpływa na sposób korzystania z nieruchomości przez właściciela.

Podsumowanie

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025 r. stanowi istotny głos w sporze dotyczącym relacji pomiędzy interesem przedsiębiorstw przesyłowych a ochroną prawa własności właścicieli nieruchomości, na których stwierdzono zasiedzenie doliczając okres przed 3 sierpnia 2008 r., kiedy to wprowadzono instytucje służebności przesyłu – co zdaniem Trybunału Konstytucyjnego nie było zgodne z Konstytucją RP.

Orzeczenie to wzmacnia konstytucyjną ochronę własności oraz wskazuje, że tworzenie nowych praw rzeczowych powinno następować wyłącznie na podstawie wyraźnych przepisów ustawy. Daje to również szanse wielu właścicielom nieruchomości, na których znajdują się urządzenia przesyłowe na dochodzenie swoich roszczeń.

Adwokat Tarnowskie Góry – Jeżeli Twoja nieruchomość jest obciążona urządzeniami przesyłowymi, warto sprawdzić, czy przysługuje Ci wynagrodzenie lub odszkodowanie. Zapraszam do kontaktu z Kancelarią w Tarnowskich Górach.